Paul Kee

Paul Klee'yi keşfederken

Kayıp yazının adamı, çok kültürlü Paul Klee’nin eserleri, arkeolojik türdendir ve efsaneleri, hikayeleri anlatan ilk kişidir. Eserlerinden bazıları mizahı, zarafeti ve inceliği betimler. Eseri, bir ifadedir, muazzam bir kültürün bulunduğu bir yerdir: arkeoloji, kalıntılar, yeni grafikler... Teorisi şöyledir: Sanat görüneni tekrarlamaz, onu betimlemeye çalışır. Tüm eserlerinde büyük alanlar resmediyor, o illüzyonu sunuyor.

İşte biyografisinin ilk parçası:

1879, Paul Klee'nin İsviçre'de Bern yakınlarındaki Münchenbuchesee kasabasında doğduğu yıl.

Alman asıllı olan babası Hans Klee (1849-1940) kanton normal bir okulda (Hofwil/Berne öğretmenlerinin formasyon enstitüsü) önemli bir müzik hocasıdır. Kızlık soyadı Frick ve Bâle asıllı olan annesi Maria/Ida, (1885-1921) bir müzisyen ve şarkıcıdır.

Alman olarak doğan Paul Klee, 1930 yılların sonunda, birçok kez reddedilmesine rağmen ölümünden sonra verilecek olan İsviçre vatandaşlığını talep eder.

Anneannesi ile ilk çocukluk çizimleri.

1890 yılında lisedeyken, Berne’in oda müziği orkestrasında kemancı olarak yer alır. Müzisyen ile ressam kariyeri arasında tereddütte kalır.

1898-1901. Klee, 1918 yılında tamamladığı ve daha sonra üzerinde çalıştığı bir günlük tutmaya başlar. Baccalaureat sınavını geçtikten sonra, özel bir okul olan HeinrichKnirr’de ve çalışanlarına büyük bir dikkat gösteren ünlü sembolist ressam Franz von Stuc’ün

Güzel sanatlar akademisinde resim eğitimi almak için Münih’e gider. Kandinsky de onun öğrencisidir ama 2 ressam daha sonrasında arkadaş olurlar. Klee aynı zamanda sanat tarihi ve anatomi dersleri alır ve sık sık operaya gider.

1901-1902. Ekim 1901 ile Mayıs 1902 tarihleri arasında, İtalya’ya 6 ay süreyle seyahate gider. Sanatsal bir kriz fırsatında ve Rönesans mimarisine ilgili, Michelangelo ve Quattrocento ustaları. Napoli akvaryumunda, batmış bir gemiye benzeteceği parlak renkleriyle bir deniz tavşanı gibi yeni şekillerle dolu şaşırtıcı bir doğa keşfeder.

1902-1906. Eğitimini tamamlamak üzere Bern'e döner, ağırlıklı olarak desen, gravür, sulu boya ve tersten cam boyama çalışır (1905-1906), evinde müzik icra eder ve yoğun okumalar yapar (Hoffmann, Poe, Gogol, Goethe'den "Gönül Yakınlıkları", Baudelaire, Cervantes, Rabelais ve klasik Yunan ve Roma yazarları...). Ailesiyle birlikte yaşar ve Bern'in kentinin müzik çevrelerine katılır. Münih seyahatlerinde, Blake, Goya, Beardsley, Ensor gibi sanatçıların eserlerini görür… 31 Mayıs ile 15 Haziran 1905 arasında, arkadaşları Bloesch ve Moilliet ile Paris’te kısa bir gezi yapar ve empresyonist eserler görür. Ancak ressamlarla hiç bir iletişimi yoktur (1910 yıllarında, ekspresyonizmin teorik formülasyonuna yönelik, hassasiyetle yeniliklerini kabul ettiği gibi bundan ayrılan bir bakışın başlangıç noktası). Ayrıca Toulouse-Lautrec ve Corot eserlerini de görür. Louvre’da Rembrandt, Goya ve Leonardo da Vinci’yi beğenir.

1906. Berlin'e seyahat. 1899 yılında Münih’te tanıştığı bir doktorun kızı olan pianist Lily Stumpf ile evlenir. 10 yıl boyunca piano dersleri, Münih’te yaşayan bu çiftin birincil gelir kaynağıdır. Tek çocukları Félix 1907 yılında doğar (1990 senesinde ölür). Münih Secession’da, satirik bir ruha sahip ve Goya gravürlerinin (« Kaprisler » ve « Savaşın Felaketleri ») etkileri görünen, 10 gravür içeren « İcatlar » serisiyle sergiye ilk defa katılır.

1907-1910. Münih'te Matisse, Van Gogh, "mükemmel usta" Cézanne ve Hans Von Marées'nin (1837-1887) sergilerini gördüğü önemli bir dönem. 1910 (Ağustos'tan 1911 Ocağı'na) Berne Güzel Sanatlar Müzesi'nde gerçekleşen ve 56 desen ve suluboyadan oluşan ilk kişisel sergi, daha sonra Zürih, Winterthur ve Basel'de açtığı diğer sergiler.

1911. Şubat ayında, ölümünden kısa süre öncesine kadar tuttuğu elyazması katalogda eserlerini listelemeye başlar. Arp’lı fantastik çizimci Alfred Kubin ve Kandinsky, Marc, Macke, Jawlensky, Münter, vonWerefkin, Campendonk gibi « Mavi Süvari » sanatçılarıyla tanışır. Adı; bilinmeyen bir yere doğru hızlanmak isteğiyle, Kandinsky’nin bir eserinden ve Marc’ın renkli atlarından gelmektedir. Bu modern grup, renklerin ve güçlerinin lirizmini vurgular, her yerden gelen ilkel sanatlara atıfta bulunur, taklitçi bir sanattan sıyrılır, çocuk resimlerini dikkate alır, tercih ettikleri teknik akvareldir, müzikle birçok kesişmede bulunur (renk sesle bağdaştırılır) ve yeni bir ruh hali arayışındadır. « Mavi Süvari Almanak » (Mayıs 1912) yayınında bulunan her şey ve müzikle ilgili makaleler ve Schönberg, Webern, Berg eserleri, ayrıca Delaunay ve gümrükçü Rousseau’nun eserlerinin sunulduğu sergiler aracılığıyla. Almanak’tan önce, teorileri 1920 yıllarına kadar Klee’nin teorileriyle çakışan, çağdaş sanatın önemli bir metni olan Kandinsky’den « Sanatta ruh » yayınlanır. Arkadaşı Bloesch’in Die Alpen (Alpler) adında İsviçre aylık dergisinde, sergi eleştirileri ve Münih’te kültürel etkinlikleri yayınlanır.

Londra'daki Tate Modern'de sergi: http://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/exhibition/ey-exhibition-paul-klee-making-visible

Bern'de güncel sergi: http://www.zpk.org/fr/expositions/actuellement/le-voyage-en-tunisie-klee-macke-moilliet-657.html

Paul Klee'nin Tunus seyahatinin yüzüncü yıldönümü: http://www.goethe.de/ins/tn/tun/kue/fr12413432.htm

Christian Lassalle derlemesi

Adım adım keşfedin >>